کالبد شکافی مسدود سازی استیبل‌کوین‌ها

کالبد شکافی مسدودسازی استیبل کوین ها روی on-chain

افراد زیادی در بازار کریپتو با فرض غلطی که نگهداری USDT یا USDC در یک کیف پول غیر متمرکز، مانع سانسور یا توقیف دارایی ها میشه معامله میکنن. این فرض از نظر فنی به کلی اشتباهه. درسته که بلاکچین های عمومی مثل اتریوم و ترون ذاتا غیرمتمرکزن، ولی دارایی‌ های متمرکز متصل با پشتوانه فیات به‌ صورت توکن‌ هایی با قراردادهای هوشمند کنترل‌ پذیر برنامه‌ نویسی شدن.

داده های on-chain نشون میدن که مسدود سازی یا فریز کردن توکن‌ها از معماری اقتصادی استیبل کوین‌هاست و صرفا یک هشدار تئوریک نیست. از سال ۲۰۲۳ تا آخر سال ۲۰۲۵،‌ شرکت Tether بالای ۷۲۰۰ آدرس در شبکه های اتریوم و ترون رو به لیست سیاه وارد کرده و رقمی معادل ۳.۲۹ میلیارد دلار USDT رو فریز کرده. تو همین بازه زمانی شرکت Circle صادر کننده USDC بیشتر از ۳۷۰ آدرس با ارزش حدود ۱۱۰ میلیون دلار فریز کرده.

بررسی قراردادهای هوشمند، چارچوب های حقوقی بین المللی و پرونده های بزرگ توقیف و پیامدها، رویکرد واقعی این مکانیزم رو شفاف میکنه.

فانکشنالیتی فریز در قراردادهای هوشمند چجوری کار میکنه؟

هر دو توکن USDT و USDC داخل قراردادهای توکن ERC-20 قابلیت لیست سیاه رو پیاده سازی کردن. کارکردش هم سادست. یک آدرس سطح دسترسی ویژه داره و تحت کنترل صادرکننده هست و میتونه هر کیف پولی رو مستقیما داخل جدول لیست سیاه بیاره و توابع transfer و transferFrom درجا برگشت میخورن.
وقتی آدرسی داخل این قرارداد هوشمند قرار می گیره، موجودی توکن ها همچنان داخل blockchain قابل نمایشه ولی کارکردهای اصلی انتقال وجه مثل transfer با خطای Revert مواجه میشه و تراکنش متوقف میشه. کاربر عملا نمیتونه ارسال، دریافت، تسویه در استخرها یا burn کردن توکن رو انجام بده.

یو اس دی سی (USDC)

قرارداد USDC یک ماژولی داره به اسم Blacklistable.sol که ساختار دسترسی مبتنی بر نقش یا همون Role_Based Access داره و داخلش سیستم تفکیک وظایف تعریف شده.
یک آدرس مشخصی وجود داره به نام Blacklister که مالک قرارداد هست و می تونه با صدا کردن تابع blacklist(address) یک آدرس رو به لیست سیاه اضافه کنه و یا حتی میتونه با اجرای تابع unBlacklist(address) اون رو از لیست سیاه خارج کنه. این قرارداد می تونه همین محدودیت ها رو روی توابع انتقال اعمال کنه با استفاده از notBlacklisted modifier و نتیجش میشه هر تراکنشی که آدرس مسدود شده داخلش باشه، متوقف میشه و با خطای Blacklistable: account is blacklisted تراکنش Revert میشه.

تو این معماری وظایف تفکیک شده هست یعنی مالک قرارداد با مسئول بلک لیست جداست. مالک قرارداد کارهای ارتقا و توسعه رو انجام میده و مسئول بلک لیست هم به درخواست های قانونی و رگولاتوری رسیدگی می کنه. فایدش اینه که اگر یکی از کلید ها لو بره، کل کنترل سیستم نمیوفته دست هکر. باز با این حال کنترل هر دو نقش دست شرکت خود Circle هست.

تتر (USDT)

قرارداد هوشمند تتر فرق داره و سه تابع با دسترسی ویژه داره.

addBlackList(address)
removeBlackList(address)
destroyBlackFunds(address)

دو تابع addBlackList و removeBlackList عملکردشون تقریبا مثل سازوکار USDC هست، ولی تابع سومی که destroyBlackFunds هست مختص خود تتر هست. این تابع موجودی آدرس مسدود شده رو صفر میکنه و متناسب با اون، عرضه کل توکن ها رو کاهش میده. در نتیجه توکن سوزی قطعی رخ میده و داده های on-chain وب سایت های تحلیلی مثل coinmarketcap به روز میشه و Market Cap با اساس توکن های سوخته شده افت میکنه. در ادامش هم اتفاقی که برای پشتوانه دلاری ذخایر تتر میفته اینه که تتر تعهد بدهی خودش رو روی blockchain به اندازه همون رقمی که سوزونده، خط میزنه ولی دلارها همچنان تو حساب های بانکی تتر و خزانه داری تتر میمونه. معمولا هم در مراحل بعد، دادگاه دستور مصادره رسمی اون دلارها رو میده تا به حساب دولت یا افراد مال باخته واریز بشه. اینجوری تکلیف دلارهای واقعی روشن میشه و حساب و کتاب شرکت تتر هم تراز میمونه و عملا نه توکنی داخل blockchain وجود داره و نه دلار اضافی تو بانک.

این تابع سوم که صحبتش شد درواقع گزینه نهایی هست و وقتی اجرا بشه توکن ها برای همیشه می‌سوزن و خود شرکت تتر هم دیگه نمیتونه بازیابی کنه.

پس در عمل فرایند مسدود سازی و انهدام دارایی دو مرحله هست:
۱. تتر اول تابع addBlackList رو استفاده میکنه و دارایی ها قفل و غیر قابل انتقال میشن.
۲. اگر حکم قضایی برای توقیف و مصادره دارایی ها صادر بشه، تابع destroyBlackFunds اجرا میشه

سال ۲۰۲۵ تقریبا ۵۵.۶ درصد از ۱.۲۶ میلیارد دلار تتر فریز شده (میشه حدود ۶۹۸ میلیون دلار)، در نهایت سوزونده شدن.

پس فرق اصلی شرکت Circle با شرکت Tether اینه که Cirlce میتونه فریز یا رفع فریز کنه توکن ها رو ولی نمیتونه نابود کنه. از اون طرف هم Tether علاوه بر فریز کردن، میتونه نابود هم بکنه.

آمار و ارقام مسدود سازی در مقیاس بالا

در سال ۲۰۲۵ بر اساس گزارشات BlockSec ، تتر ۴۱۶۳ آدرس رو در شبکه های اتریوم و ترون مسدود کرد و ۱.۲۶ میلیارد دلار دارایی رو تعلیق کرد. یعنی چیزی حدود ۳.۴ میلیون دلار توقیف روزانه دارایی.

بین آدرس های مسدود شده توسط شرکت تتر در سال ۲۰۲۵ ، ۸۴.۲ درصد (۳,۵۰۶ آدرس) برای شبکه ترون بود که ۸۵۳ میلیون دلار دارایی فریز شده حساب میشه. سهم اتریوم ۱۵.۸ درصد (۶۵۷ آدرس) بود ولی میانگین ارزش توقیف شده به ازای هر آدرس اتریوم به ۶۱۳,۰۰۰ دلار می رسید، یعنی تقریبا ۲.۵ برابر میانگین شبکه ترون.

کی تصمیم می گیره که دارایی آدرسی باید فریز یا توقیف بشه؟

مسدود کردن و قرار دادن استیبل کوین ها در لیست سیاه از مسیرهای مختلفی استارت میخوره که هر کدومش سطح تشریفات قانونی و شفافیت متفاوتی داره.

تحریم ها و نام گذاری های اوفک (OFAC)

دفتر کنترل دارایی های خارجی آمریکا یک فهرستی داره به اسم اتباع ویژه و افراد مسدود شده (SDN) که مدیریتش میکنه. وقتی OFAC شخصی رو یا نهادی رو به این لیست اضافه می کنه، همه اشخاص حقیقی و حقوقی آمریکایی وظیفشونه دارایی های اونطرف رو مسدود و فریز کنن. آمریکا از سال ۲۰۱۸ آدرس های کریپتویی رو هم به لیست SDN اضافه کرده و تا سال ۲۰۲۵ بالای ۱۲۰۰ آدرس کریپتویی در ۱۷ بلاکچین مختلف به این لیست اضافه شده.

روندش برای صادر کننده های استیبل کوین اینجوریه که خزانه داری آمریکا قبل از انتشار عمومی تحریم ها، با صادر کننده ها هماهنگی های لازم رو انجام میده تا فرصت کنن دارایی ها رو فریز کنن قبل از اینکه اون آدرس مورد هدف بتونه واکنشی نشون بده. این هماهنگی مهمه چون تراکنش های بلاکچین شفاف و عمومی هستن. اگر اسم هدفی قبل از مسدود سازی در لیست SDN منتشر بشه، هدف میتونه تو چند دقیقه بین اعلام عمومی و اجرای دستور، دارایی هاش رو منتقل کنه.

بزرگترین نمونش هم در آوریل ۲۰۲۶ اتفاق افتاد. وقتی OFAC دو کیف پول کریپتویی مرتبط با بانک مرکزی ایران رو تحریم کرد. تتر با هماهنگی مستقیم OFAC ، قبل از انتشار رسمی لیست SDN ، تقریبا ۳۴۴ میلیون دلار توکن USDT رو فریز کرد.

درخواست های نهادهای قضایی و مجری قانون

هر دو شرکت Circle و Tether جوابگوی درخواست های نهادهای مجری قانون هستن، ولی استانداردهاشون فرق داره. Jeremy Allaire مدیرعامل Circle در آوریل ۲۰۲۶ گفت توکن های USDC بدون حکم دادگاه مسدود نمیشن. یعنی خبری از این نیست که خودجوش بیاد فریز کنه چون غیر اخلاقی میدونه این رو و واسه اقدام فریز کردن، ارائه دستورات قانونی الزامیه.

در نقطه مقابل، Tether رویکردش وحشیانه تره، این شرکت با نهادهای مجری قانون در همه جای دنیا همکاری و آدرس ها رو مسدود میکنه، حتی بعضی موارد رو بدون اینکه احکام رسمی دادگاه صادر شده باشه، مسدود میکنه. Tether این همکاری ها رو اقدام داوطلبانه میدونه و با آژانس های نظارتی و امنیتی تو چندین حوزه قضایی همکاری نزدیکی داره.

اقدامات داوطلبانه جهت انطباق

بعضی از مسدود سازی ها اونورتر از دستورات مستقیم دولتی رخ میده. صادر کننده ها ممکنه آدرس هایی رو که از طریق سیستم های مانیتورینگ تراکنش داخلی خودشون، شرکت های تحلیل on-chain ، یا پرونده های حقوقی در دادگاه های مدنی شناسایی شدن، مسدود کنن. در ماه مارس ۲۰۲۶، شرکت Circle تعداد ۱۶ Hot Wallet تجاری رو بخاطر یک درخواست حقوقی محرمانه در آمریکا مسدود کرد. این اقدام فعالیت صرافی ها ، پلتفرم های شرط بندی و فارکسی رو که نقشی تو پرونده اصلی نداشتن، مختل کرد.

بر اساس قوانین تحریمی ایالات متحده، اجرای مصوبه های OFAC تابع اصل مسئولیت مطلق هست. یعنی اگر صادرکننده استیبل کوین ندونه که یک آدرس به نهاد تحریم شده تعلق داره، اگر مسدودش نکنه، جریمه های سنگینی برای اون صادرکننده ایجاد میشه. همین موضوع باعث ایجاد انگیزه برای انطباق بیش از حد میشه و نتیجش میشه اینکه شرکت ها اول دارایی رو مسدود میکنن و بعد دنبال رفع ابهام میرن.

افرادی که میرن به لیست سیاه چه اتفاقاتی در انتظارشونه؟

پیامدهای عملی قرار گرفتن در لیست سیاه تا حد خیلی زیادی به این بستگی داره که کدوم استیبل کوین فریز شده و دلیلش چی بوده که مسدود شده.

وقتی آدرس وارد لیست سیاه میشه، دیگه امکان انتقال توکن به داخل یا خارج از کیف پول وجود نداره. همه پوزیشن های باز تو پروتوکل های DeFi، استراتژی های خودکار و پرداخت های زمان بندی شده fail میشن. موجودی همچنان درست نمایش داده میشه ولی امکان جابجایی و بازخرید و حتی استفاده به عنوان وثیقه دیگه وجود نداره. هیچ نوتیفی هم ارسال نمیشه که بگن دارایی فریز شده و اکثر کاربرا وقتی متوجه میشن که میبینن تراکنششون با خطا مواجه میشه و Revert میشه.

فرایندی برای اعتراض و در آوردن دارایی از حالت فریز وجود داره؟

در مورد تحریم های OFAC یه مسیر اداری خیلی زمان بر و فرسایشی در انتظارتون هست. افراد یا نهادهای تحریم شده میتونن با ارائه مستندات بر اساس ناکافی بودن شواهد یا تغییر شرایط، دادخواست رسمی خودشون رو برای حذف از لیست SDN ثبت کنن.

در سناریو فریزهایی که از طرف خود صادرگننده ها اعمال شده، شفافیت به مراتب کمتره. شرکت Circle مثلا در همون موردی که ۱۶ کیف پول تجاری رو مسدود کرده بود، ۵ آدرس رو در نهایت احیا کرد. ولی با این حال اصلا هیچ ساز و کار اعتراض و پیگیری مستند و عمومی در دسترس نیست. افرادی که متضرر میشن ناچارن با استخدام وکلای حقوقی، حکم قضایی یا درخواستی که زمینه ساز مسدود سازی بوده رو پیگیری کنن.

سمت شرکت Tether هم که نرخ رفع توقیف خیلی ناچیزه. در سال ۲۰۲۵ فقط ۳.۶٪ از آدرس های مسدود شده از بلک لیست خارج شدن و بالای ۵۰٪ از کل تترهای فریز شده هم از طریق تابع destroyBlackFunds نابود شدن.

آسیب‌ پذیری سبقت در تراکنش‌ ها در شبکه ترون

تتر داخل شبکه ترون اجرای عملیات لیست سیاه رو از طریق کیف پول چند امضایی پیش می بره. این حرکت یک فرایند دو مرحله ای ایجاد میکنه.

اول یکی از امضا کننده ها درخواست ورود به بلک لیست رو ثبت میکنه که این درخواست به همراه داده ها بصورت شفاف و عمومی روی شبکه قابل رصد هست. بعدش امضا کننده دوم اون رو تایید میکنه و فریز دارایی نهایی میشه. شکاف زمانی بین این دو تراکنش، میشه فرصت سو استفاده که بشه کارهایی انجام داد.

گزارش تحلیلی AMLBot نشون میده این شکاف زمانی میانگین ۴۴ دقیقه هست، شکافی که توی این مدت اون آدرس های هدف همچنان میتونن انتقال آزادانه دارایی های خودشون رو داشته باشن. افراد حرفه ای با رصد مداوم Mempool و تراکنش های ورودی به MultiSig، اقدام به سبقت در مقابل اجرای مسدود سازی میکنن. در سال ۲۰۲۵ حدود ۷۸ میلیون دلار USDT آلوده تو همین بازه های تاخیر جابجا و خارج شدن.

تتر از این نقطه ضعف خبر داره و اون رو بهای لازم برای واکنش مسئولانه در اکوسیستمی با ارزش بالای ۱۰۰ میلیارد دلار خونده و اعلام کرده اصلاحات فنی برای رفع این مشکل شکاف زمانی در حال توسعه هست. این درحالیه که مسدود سازی در شبکه اتریوم در قالب یک تراکنش واحد و آنی انجام میشه و تاخیر یا شکاف زمانی نداره.

تا اینجا یک مقایسه داشته باشیم که دیدگاه های دو شرکت Circle و Tether و رویکردهاشون برای مسدودسازی چی هست.

ماجرای نفوذ به پروتکل دریفت در آوریل ۲۰۲۶ این تفاوت‌ ها رو به شکلی واضحی نشون داد. وقتی یک گروه وابسته به کره شمالی ۲۸۵ میلیون دلار از این پروتکل مبتنی بر سولانا رو تخلیه کرد، Circle بخاطر اینکه نتونست به موقع حدود ۲۳۲ میلیون USDC سرقت شده رو مسدود کنه با انتقادهای شدیدی روبرو شد. این وجوه بیشتر از ۶ ساعت در حین اینکه از بریج شدن از طریق پروتکل CCTP استفاده شده و در تایم کاری آمریکا هم رخ داده، فریز نشدن. Circle هم توجیه آورد گفت توقیف دارایی ها مستلزم دریافت حکم رسمی و قانونی دادگاهه، نه تصمیمات سلیقه ای و لحظه ای بدون پشتوانه قضایی.

پیامد های این ماجرا هم جالب بود. یک دادخواست گروهی علیه Circle ثبت شد و آخرش پروتکل دریفت گفت استیبل کوین اصلی واسه تسویه معاملات رو از USDC به USDT تغییر میده. تتر و شرکا بسته حمایتی ۱۴۷.۵ میلیون دلاری به دریفت دادن و تصمیم انتقال از USDC به USDT تثبیت شد.

پروتکل های DeFi چجوری تحت تاثیر قرار می گیرن؟

ریسک فریز شدن استیبل کوین ها فقط به آدرس های شخصی محدود نمیشه، هر قرارداد هوشمندی که موجودی استیبل کوین داشته باشه ممکنه تو لیست سیاه قرار بگیره و باعث بشه خطرات ساختاری و سیستماتیک بوجود بیاد.

ریسک استخرهای نقدینگی

اگر صادرکننده استیبل کوین، آدرس کانترکت یک استخر نقدینگی رو مسدود کنه، همه استیبل کوین های موجود در اون استخر فریز و قفل میشه. تو چنین شرایطی، تامین کننده های نقدینگی نمیتونن سرمایه شون رو برداشت کنن، معامله‌گرها نمیتونن swap کنن و عملا استخر حیاتش به پایان می رسه. این موضوع صرفا تئوری نیست و واقعا اتفاق افتاده. در اوت ۲۰۲۲ وقتی میکسر تورنادوکش توسط OFAC تحریم شد، Circle آدرس های قرارداد استخر USDC تورنادوکش رو وارد لیست سیاه کرد و حدود ۷۵,۰۰۰ USDC رو فریز کرد.

وثیقه گذاری و وام دهی

پروتکل های وام دهی که USDC و USDT رو به عنوان وثیقه قبول میکنن، با ریسک ناشی از نکول یا بدهی سوخت شده مواجه هستن. اگر وثیقه کسی که وام گرفته مسدود بشه، پروتکل نمیتونه اون وقیثه رو نقد کنه و سرمایه کسایی که وام دادن در معرض خطر قرار میگیره و چون ماهیت دیفای ترکیب پذیر هست، این ریسک میتونه اثر دومینویی داشته باشه. پروتکل های مالی غیرمتمرکز مثل قطعات لگو بدون نیاز به مجوز روی هم سوار میشن و خروجی یک قرارداد هوشمند، ورودی قرارداد دیگه‌ای هست. همین وابستگی زنجیروار باعث میشه لایه ها در صورت مسدود شدن دارایی، خراب بشن و پروتکل ها رو به سمت بحران ببره.

واکنش در معماری و طراحی پروتکل ها

بعضی از پروژه ها با واکنش به این چالش ها، معماریشون رو تغییر دادن. MakerDAO که الان تغییر برند دادن به Sky ، بعد از اتفاقی که برای تورنادوکش افتاد و نگرانی ها سمت ریسک تمرکز روی یک صادر کننده بالا رفت، وابستگی وثیقه ها به USDC رو کم کرد و متنوع کرد. از طرفی استیبل کوین های الگوریتمی یا متکی به پشتوانه وثیقه های کریپتویی مثل DAI و LUSD از این تهدید به دور هستن چون صادر کننده متمرکزی با دسترسی فریز داخلشون وجود نداره. ولی trade-off داره اونم اینه که ریسک از دست رفتن برابری قیمت (Depeg) وجود داره و بهره وری سرمایه پایین تر هست.

قانون GENIUS

قانون GENIUS که سال ۲۰۲۵ به تصویب رسید، قابلیت فریز رو یک الزام قانونی برای صادرکننده های رسمی استیبل کوین در آمریکا تبدیل کرد. بر اساس این قانون، صادرکننده ها باید قابلیت های فنی، سیاست ها و فرایندهایی رو برای مسدودسازی، تعلیق و رد تراکنش های مشخص یا غیر مجازی که قوانین یا دستورالعمل های فدرال و ایالتی رو نقض میکنن، داخل سیستمشون داشته باشن.

یعنی هر استیبل کوین بخواد از GENIUS تاییدیه نظارتی دریافت کنه، باید لیست سیاه رو مستقیم داخل کدهای قرارداد هوشمند پیاده سازی کرده باشه.

پارادوکس فلسفی

مسدود سازی و قرار دادن آدرس ها داخل لیست سیاه یک نقض در قلب اکوسیستم دارایی های دیجیتال رو مشخص میکنه. قول پول برنامه پذیر روی بلاکچین عمومی، انتقال آزادانه ارزش بدون محدودیت و مجوز به ما داده شده بود ولی واقعیت استیبل کوین های با پشتوانه فیات اینه که یک نهاد متمرکز و صادر کننده میتونه در هر لحظه بطور یکطرفه جلوی هر تراکنشی رو بگیره.

این یک باگ یا نقص فنی نیست. معماریشون کاملا آگاهانه هست که از رگولاتوری نشات میگیره. صادرکننده های استیبل کوینی که ساز و کار مسدود سازی آدرس ها رو داخل قرارداد های خودشون پیاده سازی نکنن، از ارتباط با بانک ها و گرفتن مجوز یا تاییدیه های قانونی محروم میشن.

ساز و کار لیست سیاه دو طبقه رو به دنبال خودش میاره به عنوان پیامد:
۱. دارایی های مقاوم در برابر سانسور مثل Bitcoin
۲. دارایی های برنامه پذیر ولی مستعد سانسور مثل USDC و USDT

افرادی که به ثبات ارزش دلاری نیاز دارن، این trade-off رو قبول میکنن. ولی کسایی که انتقال بدون مجوز رو در اولویت قرار میدن، به سراغ Bitcoin یا گزینه های بومی اکوسیستم کریپتو میرن.

پیامدها برای شبکه های پرداخت و روش انتخاب استیبل کوین

واسه توسعه دهنده ها و افرادی که استیبل کوین ها رو بررسی میکنن، فیچرهای هر دارایی نسبت به لیست سیاه، متغیر در اولویت اول هست. انتخاب بین USDC و USDT دیگه صرفا نباید بر اساس نقدینگی و ذخایر پشتوانه یا نرخ سود باشه، موضوع اصلی باید این باشه که کدوم رویکرد اعمال قانون و مواجهه با حوزه های قضایی با مدل ذهنی و نیاز شما سازگارتر هست.